Spiseforstyrring hos barn og unge, Ålesund

Behandlingsprogram, Poliklinikk Ålesund BUP

Spiseforstyrring er eit fellesord for fleire tilstandar med forstyrra spisemønster og med ulik alvorlegheitsgrad og årsakssamanheng. Dei mest kjente tilstandane er anoreksi, bulimi og liding av overspising. 

Innleiing

Sjå ventetider på Velg behandlingssted (helsenorge.no)

 

Felles for spiseforstyrring er ei forstyrra kroppsoppleving med subjektiv oppleving av fedme, og ei sterk drivkraft for å gå ned i vekt.

Det finnast fleire ulike behandlingsformer for spiseforstyrring. Dei mest vanlege er psykoterapi, ernæringsrettleiing, fysioterapi, medisinering, støttegrupper og sjølvhjelp.

For barn og unge kan symptom på spiseforstyrring vere annleis enn hos vaksne. Ved mistanke om spiseforstyrring er det viktig å vere merksam på om barnet følger si tidlegare utviklingskurve (persentil) for høgde og vekt, og viser normal pubertetsutvikling.

Tilvising og vurdering

For å få utgreiing og/eller behandling i spesialisthelsetenesta treng du tilvising.

Lege, psykolog, helsesøster, Barne- og familieteneste, PPT og barnevern er dei som kan tilvise barn og unge til BUP. Alle tilvisingar skal vere vurdert og underskrive av lege, psykolog eller barnevernsleiar. 

Spesialisthelsetenesta vil då på bakgrunn av Prioriteringsveilederen "Psykisk helsevern for barn og unge" avgjere om du har krav på behandling i spesialisthelsetenesta. Tilvisingar skal vurderast innan 10 arbeidsdagar. Maksimumsfristen for inntak er 8 veker og 4 veker ved alvorleg anorexia nervosa.

Alle tilvisingar skal som hovudregel vurderast i poliklinikk, men dersom innlegging er nødvendig bør pasienten leggast inn som akutt hjelp. All kontakt om akutt hjelp bør skje gjennom fastlege eller via legevakta.

Dersom du er bekymra for at det står som livsfare, ring nødtelefon 113.

Pasientforløp

Pasientforløpet til spisefortstyrringar hos barn og ungdom frå tilvising til avslutting kan du sjå her.

1. Utgreiing

Når tilvisinga er vurdert og det er gitt rett til nødvendig helsehjelp, vil du bli innkalla til ein inntakssamtale, eventuelt saman med foreldre/føresette.

Ei grundig somatisk og psykiatrisk vurdering er ein føresetnad for rett behandling og på rett omsorgsnivå. I så måte heng utgreiing og vurdering nøye saman med behandlinga (retningslinje).

På bakgrunn av tilvising og inntakssamtale vil det bli utarbeidd ein utgreiingsplan som inneheld oversikt over planlagt utgreiing og leggast fram for deg, eventuelt saman med føresette. 

Utgreiinga vil som oftast bestå av:

  • Informasjon (kartlegging) om sjukdomshistoria di (anamnese inkl. familieanamnese)
  • Relevante testar og intervju, som på fagspråket blir kalla strukturerte diagnostiske intervju/instrument
  • Relevante skjema som du og evt. føresett/andre skal fylle ut sjølv (sjølvrapporteringsskjema)
  • Somatisk utgreiing (legeundersøking, blodprøver, evt. andre supplerande undersøkingar ved behov)

For nokre kan det bli aktuelt med innlegging på sjukehus.

For dei fleste vil diagnosen vere relativ klar, og det vil ikkje vere naturleg å gå igjennom ei lengre periode med utgreiing før ein startar behandlingstiltak. Etter at utgreiinga er ferdig vil det bli gjennomført ei diagnostisk vurdering, som inneheld ein kort gjennomgang av utgreiing, konklusjon og foreslåtte tiltak.

Sjå også: Nasjonal faglig retningslinje for tidlig oppdagelse, utredning og behandling av spiseforstyrrelser

2. Behandling

Pasientane blir som regel tilvist ein poliklinikk, der dei blir vurdert, og utgreiing og behandling satt i verk. Dei aller fleste vil klare seg med dei ordinære behandlingstiltaka som ein gjer i ein poliklinikk, men av og til opplever ein ikkje betring og har behov for meir behandling. Dersom det blir vurdert som aktuelt og nødvendig, kan ein forsterke det polikliniske tilbodet med ambulante tenester, dagtilbod eller døgninnlegging på sjukehus.

Det blir utarbeidd ein behandlingsplan på grunnlag av konklusjonen etter diagnostisk vurdering som inneheld ein kort gjennomgang av utgreiing, konklusjon og foreslåtte tiltak. Planen blir drøfta og justert i samråd med pasienten, og eventuelt føresette.

Poliklinisk behandling med ambulante tenester

Ambulante tenester kan vere ei forsterking av poliklinisk behandlingstilbod og eit tillegg til ordinær poliklinisk behandling. Her møter behandlarane barnet/ungdomen og foreldra heime, støtter i måltidssituasjonen og bruk av kostliste osv. Ein kan vere tett på, med dagleg oppfølging i ei intensiv, men tidsavgrensa periode.

Behandling ved døgneiningar

Dersom ein ikkje kjem til mål med dei behandlingsintervensjonane som nemnt over, vil det kunne vere aktuelt med innlegging i døgneining på sjukehus.

Ei innlegging skjer oftast ut i frå behov for akutt hjelp, der allmenntilstand ofte er dårleg. Døgninnlegging kan også vere aktuelt ved alvorlege spiseforstyrringar som har stått på meir over tid. Drøfting skal skje i forkant, slik at innlegginga skjer på best mogleg måte for barnet/ungdomen.

Familieinnlegging i ei avgrensa periode, er eit alternativ til døgninnlegging av ungdommen åleine, spesielt når pasienten er under 16 år. Ein kan då sette saman behandlingsteam frå ulike einingar/team.  


Behandlinga vil som oftast innehalde:

Ernæring

Kostliste er god hjelp anten pasienten overspiser, kastar opp eller spiser lite. Spiselista bør utarbeidast saman med pasienten og føresette. Her må ein vurdere alder, kroppslege/somatiske forhold og fysisk aktivitet.

Fysisk aktivitet

Fysisk aktivitet må tilpassast spiselista og somatisk status.

Fysioterapi

Mange vil også ha nytte av tilvising til fysioterapeut, gjerne ein med psykomotorisk utdanning og/eller med interesse for spiseforstyrringar. Formålet vil mellom anna vere å forholde seg til eigen kropp, klare å slappe av, og å drive kontrollert aktivitet. Ansvarleg behandlar tilviser til fysioterapeut når det blir vurdert som aktuelt.

Medikamentell behandling

Den finst ingen medikament som fungerer direkte på spiseforstyrringa. Det er tilleggssymptoma eller dei komorbide tilstandane som eventuelt må behandlast, som til dømes tvangstankar/-handlingar, depresjon, angst og søvnvanskar.

Vurdering av tilleggsbehandling

Psykoterapeutisk behandling

Psykoterapi tyder behandling av psykisk lidingar ved hjelp av psykologiske metodar, vanlegvis samtale. Det er altså et vidt omgrep som gjeld mange metodar (individualterapi, familieterapi/foreldrearbeid, gruppebehandling, kunst- og uttrykksterapi). I terapi er det viktig at pasienten/familien føler seg tatt vare på og lytta til.

Aktuell terapimetode:

Les meir om Kognitiv terapi for barn og ungdom, Ålesund

Kognitiv terapi for barn og ungdom, Ålesund

Grunntanken i kognitiv terapi er at tankar, følelser og handlingar påverkar kvarandre. Fokuset i denne behandlingsmetoden er at terapeuten og pasienten ser nærare på innhaldet i tankane og testar ut nye måtar å tenkje om og møte problema på. Forsking har dokumentert at kognitiv terapi har hjelpt mange til å få kontroll over problema sine.

Kognitiv terapi er ein behandlingsmetode der terapeuten har fokus på å jobbe med tankane til pasienten, derav ordet kognisjon som betyr tenking. Identifisering av negative automatiske tankar knytt til konkrete situasjonar er sentralt, og terapeuten prøver å få pasienten til å sjå samanhengen mellom tankar, følelser og handling. Det å forstå korleis ein tenkjer og førestille seg ei hending blir viktig, og korleis den negative tenkinga kan løyse ut vonde følelsar som igjen kan påverke handling på ein negativ måte. 

Å oppleve ein situasjon der noko ikkje gjekk bra blir hos mange forklart med tanken om at "eg er dum". Det blir også kalla negativ sjølvattribusjon, og ein vil prøve å finne alternative tankar som kan erstatte den negative. Slik kan pasienten få hjelp til å handle meir konstruktivt for seg sjølv. Det handlar i bunn og grunn om å få hjelp til å finne alternative måtar å tenkje, føle og handle på, ettersom ein saman ser nærare på det logiske grunnlaget for at pasienten tenkjer slik han/ho gjer.

Det er ulike kognitive metodar som høyrer til denne tilnærminga; kognitiv atferdsterapi, metakognitiv terapi og ACT (accept and commitment therapy).

 

Kognitiv åtferdsterapi

Kognitiv åtferdsterapi er ofte kalla berre kognitiv terapi. I kognitiv åtferdsterapi legg terapeuten også vekt på å hjelpe pasienten til å finne ein god balanse mellom naudsynte gjeremål og aktivitetar som kan gi ei auka oppleving av mestring og tilfredsstilling. Det blir lagt vekt på å jobbe med risiko for tilbakefall. I kognitiv terapi jobbar ein med å førebu pasienten til å nytte seg av metodane og verkty ein har jobba med i terapien, som hjelp til sjølvhjelp etter at behandlinga er ferdig.

Metakognitiv terapi

Det er dei seinare åra kome til nyare kognitive tilnærmingar, som metakognitiv terapi, der fokuset ikkje først og fremst går på å endre innhaldet i tankane, men å sjå på korleis pasienten tek stilling til tankane og korleis han/ho tenkjer om tankane (derav metakognitiv). Denne terapien skal vere noko mindre konfronterande enn tradisjonell kognitiv terapi som stiller spørsmål om innhaldet i tankane og kva som er irrasjonelt. I staden for eit fokus på å endre tankeinnhaldet, er målet å avgrense tida pasienten bruker til grubling/ruminering over bekymringstankar.

Det sentrale er å øve opp til ei metakognitiv haldning, og at pasienten blir sin eigen tenking bevisst og ta omsyn til den. Det er sentralt korleis ein tenkjer om, og ser på, sine indre så vel som sine ytre opplevingar. Til dømes så er deprimerte ofte meir bekymra og grubler meir enn ein som ikkje er deprimert. Ein lærer seg å utsetje grubling og la dei negative tankane kome, men utan å la dei ta for stor plass.

Aksept- og forpliktingsterapi (ACT)

Aksept- og forpliktingsterapi (ACT) er ei anna nyare retning i kognitiv terapi som mellom anna i mykje større grad vektlegg mindfulness. Tanke- og følelsesmessig smerte blir sett på som ein uunngåeleg del av livet og som oftast normale psykologiske reaksjonar på det som skjer i livet. Alle forsøk på å kontrollere eller unngå smertefulle opplevingar, tanker eller følelser fører berre til enda mer smerte. 

ACT dreier seg ikkje om å motarbeide skremmande, sinte, angstfylte eller triste tankar, eller dei følelsane som blir sett gong. Når ein gir slipp på tanke og følelseskontrollen kan ein oppnå psykologisk fleksibilitet, der ein kan eksistere akkurat no. Aksept handlar om å kunne leve med. Å leve med opnar for å kunne leve eit meir meningsfullt liv, styrt av sine indre verdiar.

I den kliniske kvardagen er det vanleg å nytte element frå ulike former for kognitiv terapi, og det er dessutan stadig meir lagt vekt på å jobbe med emosjonsfokuserte intervensjonar innan denne tilnærminga.

  1. Før

    Det er eit krav om at ein i spesialisthelsetenesta skal nytte evidensbaserte metodar. Det kan vere lurt å tenkje gjennom kva du ønskjer behandling for, og allereie når du søkjer hit startar å tenkje over mål for behandlinga. Klarer du å gjere nokre små endringar i ventetida, er det verdifullt.

  2. Under

    I all behandling er det viktig at du saman med behandlar blir einig om mål for behandlinga. Ein god relasjon til behandlar er viktig for å få god hjelp, og det finst mange ulike behandlingsstrategiar.

    I kognitiv terapi er det svært vanleg å få heimeoppgåver mellom behandlingstimane. Pasienten sitt arbeid mellom timane blir sett på som ein viktig faktor for å få betring. Psykoedukasjon og innsikt i korleis plagene heng saman er også eit viktig element som gjer det lettare å kunne endre sine tanke- og åtferdsmønster.

  3. Etter

    Det er viktig at du bruker det du har lært i behandlinga. Strategiar for å hindre tilbakefall vil også vere tema på slutten av ein terapi.

Gå til Kognitiv terapi for barn og ungdom, Ålesund

3. Oppfølging

Barn og unge som har spiseforstyrring vil ofte ha behov for langvarig oppfølging frå mange ulike instansar. Derfor bør det bli utarbeidd ein individuell plan og opprette ansvarsgruppe.

I saker med alvorleg spiseproblematikk skal ein jobbe for å få til trygge og glidande overgangar i ei overføring mellom ulike tenester og behandlingsnivå, men også ved bytte av behandlar.

Før avslutning av behandling ved sjukehuset/BUP, er det viktig å starte eit samarbeid med aktuelle samarbeidspartnarar i kommunen, som skulen, helsesøster, fastlege, barne- og familietenesta, pedagogisk psykologisk teneste og andre kommunale instansar.

BUP avsluttar saker som hovudregel når ungdommen er 18 år. Dersom det er behov for vidare behandling/oppfølging etter 18 år kan det vere aktuelt å overføre saka til psykisk helsevern for vaksne.

Epikrise skal sendast tilvisande instans innan 7 dagar etter avslutning.

fastlege eller anna helsetjenste overtek som primærkontakt

Kontakt

BUP poliklinikk Ålesund
Telefon
70167200
Måndag - fredag kl 08:00 - 16:00
Postadresse

Helse Møre og Romsdal HF
Postboks 1600
6026 Ålesund

Ålesund sjukehus
Besøksadresse
Åsehaugen 5(Google maps)
Telefon
70105000
Medisinsk nødtelefon 1 1 3

Praktisk informasjon

Barn og unge i familien?

​Barn og unge blir påverka når nokon i familen blir sjuke. Dei treng å forstå kva som skjer. Vi på sjukehuset skal bidra til at barn og unge blir tatt godt vare på i slike situasjonar. 

Les om kva vil gjer for barn og unge som er pårørande

Internett/Wifi

Pasientar og besøkande kan bruke gratis trådlaust internett i deler av sjukehuset, men diverre ikkje i alle avdelingar/etasjar enno. Utbygging av dekninga pågår. Sjå etter GjestenettHMN på mobil eller datamaskin.

 

Passord på SMS
Når du opnar nettlesaren får du opp ei side der du kan bestille gratis passord for å logge deg på nettet. Dette passordet varer ei veke. Du blir bedt om å legge inn mobilnummeret ditt, og får då tilsendt eit passord på SMS.  

 

 


Parkering

​​Besøksparkering på tilvist stad på sjukehusområdet. Betaling pr. time kontant eller bankkort.

Kart over sjukehusområdet, inkludert informasjon om parkering.

Biletet er klikkbart og gir større versjon (pdf).

 

Pasienthotellet

​​​Næraste alternativ for pasientar og pårørande som treng overnatting er pasienthotellet på Åse.

Åse hotell


Presteteneste

Treng du nokon å snakke med? ​
Prestetenesta er tilgjengeleg for å lytte til deg, om du berre vil slå av ein prat eller dele ting du tenker på.

Prestetenesta si viktigaste oppgåve er samtalar med pasientar og pårørande. Dei tilbyr også undervising, rettleiing, og samtalegrupper, både for pasientar og tilsette.

Presten og diakonen er her for alle, og kan formidle kontakt med andre trussamfunn, religionar eller livssynsorganisasjonar.

Kontaktinformasjon og meir om prestetenesta

Reise og tilkomst

Pasientreiser er reiser til og frå offentleg godkjent behandling. Sjukehuset har ansvaret for pasientreiser og dekker rimelegaste reisemåte for pasienten. Meir informasjon finn du på pasientreiser.no.

Buss

Fram Ekspress og alle andre bussar går innom busslomma ved sjukehuset i Volda og i Ålesund. Unntak: Flybussen i Ålesund stoppar berre ved busslomme oppe ved hovudvegen. I Molde og Kristiansund går ikkje Fram Ekspress til sjukehusa, men korresponderer med bybuss i begge byane.

Fly
Molde lufthavn, Årø ligg om lag 7 km frå Molde sjukehus.

Kristiansund lufthavn, Kverberget ligg om lag 8 km frå Kristiansund sjukehus.

Ørsta-Volda lufthamn, Hovden ligg om lag 8 km frå Volda sjukehus

Ålesund lufthavn, Vigra ligg om lag 23 km frå Ålesund sjukehus. 
 

Servicetorget

​Du finn oss i hovudvestibylen. Ta kontakt med oss om du treng vegskildring til avdelinga du skal besøke, om du har behov for å betale poliklinikk-timen din kontant, hjelp til å bestille drosje, eller andre serviceoppgåver.

Opningstid

07.30–15.30

Sjukehusapoteket i Ålesund

​Apoteket ligg på nordsida av sjukehuset, nær inngangen til poliklinikkane.

Opningstider og kontaktinformasjon finn du på sjukehusapoteket sine sider

 

Ta bilde?

​Mange pasientar og pårørande ønsker å ta bilde eller video som eit minne frå tida på sjukehuset. Det kan du gjere så lenge det er deg sjølv, pårørande eller vener som blir avbilda.

Det ikkje er lov å ta bilde av medpasientar eller tilsette uten at dei har sagt at det er greit.

Vi håper alle viser respekt for personvernet under besøket på sjukehuset.

Fann du det du leita etter?
Tilbakemeldinga vil ikkje bli svart på. Ikkje send personleg informasjon, for eksempel epost, telefonnummer eller personnummer.